Ze is 23, musicalactrice en muzikant, opgegroeid in Koudum, en ze draagt haar Friese roots als richting. Het pad van Anke Stilma loopt van een Friese jeugd vol muziek naar een professionele opleiding in Amsterdam, van musicalrollen naar eigen werk, en van kwetsbaarheid naar kracht. Zij deed namens Friesland mee aan het Regio Songfestival, speelde onder meer in de musical 100% COCO New York en werkte aan eigen materiaal via de Wilminks Kweek. Het is een route die vooral haar identiteit weergeeft: wie zij is, wat zij wil vertellen, en hoe zij dat wil doen. Foto: Floor van Randwijk

Koudum

Het begin van Ankes verhaal gaat over een kind dat niet anders kan dan spelen, verzinnen en verhalen bedenken. Zij groeide op in Koudum, en thuis was er ruimte voor fantasie en toneel. “Ik ben altijd wel een lekker theatraal kind geweest,” beaamt Anke. “Dus dan ging ik altijd wel toneelstukjes maken. Ik heb drie oudere zussen, en dan ging ik ook met hen spelen. Zij speelden andere rollen en dan was ik de prinses.”

Je hoort het plezier in die herinnering. Je ziet het ook voor je: een huiskamer als podium, zussen als ensemble, Anke in het midden met een rol die al vroeg iets zegt over haar drang om te vertellen.

Het Kindersongfestival als startschot

In Friesland heb je het Kindersongfestival. Je kon dan met je klas meedoen. Er zijn een aantal Friese nummers waar je uit kan kiezen, en die ga je dan optreden en dan kijken welke school er uiteindelijk wint. “Mijn school deed daar aan mee,” vertelt Anke. “Eigenlijk zou mijn klas niet meedoen, maar ik zat in een gesplitste klas. Ik zat in groep 7-6. Alleen groep 7 mocht meedoen, maar toen mochten wij ook meedoen. Ik mocht ook een solostukje zingen, en vanaf dat moment dacht ik ‘oké, dit vind ik echt heel erg leuk!’ Daarna ben ik ook op koor gegaan in mijn dorp en daarna op een amateuropleiding ook in Friesland, Sneek MUZT heet dat. Vervolgens ging ik naar de Frank Sanders Akademie. Eigenlijk is daardoor, doordat ik meedeed aan een songfestival, dat balletje gaan rollen.”

Bij Anke zat muziek zo in haar leven verweven in het dagelijkse leven dat het niet te herleiden is tot één scène. Dat maakt het juist dynamisch. “We gingen thuis ook vaak zingen en dan had mijn moeder een accordeon en dan gingen we liedjes zingen en spelen. Ik was altijd aan het zingen. Ik heb niet echt een specifieke herinnering dat ik denk: oh ja, dat. Het was altijd heel veel muziek.”

Terugkijken op de eerste keer

De eerste keer op een podium is zelden perfect. Het is spannend, rommelig en met een hoge hartslag in je keel. Anke kijkt er met plezier naar terug, maar ook met de zachte blik van iemand die zichzelf nu iets gunt. “Ik kijk er wel met veel plezier naar terug. Ik zou nu wel denken: ‘je mag wel wat minder, of je mag wat blijer zijn misschien.’ Ik stond er namelijk echt een beetje met angst in mijn benen. Maar goed, het is de eerste keer op het podium, dus dat is ook logisch. Voor de rest heel leuk om dat terug te zien.”

Van Friesland naar Amsterdam

Anke vertelde het al eerder, de stap die ze zette van Koudum naar Amsterdam, naar de Frank Sanders Akademie. Dat veranderde niet alleen Ankes techniek, maar ook haar blik op wat kunst kan inhouden. Het werd serieuzer, persoonlijker en duidelijker. “Het heeft me heel erg aan het denken gezet. Sinds ik op die opleiding begon, moest ik heel veel meer nadenken over wat ik nou eigenlijk wilde. Dan moet je echt nadenken over alles. Ik ben echt meer gaan ontdekken wat ik zelf wil, en wat ik mooie muziek vind en wat ik kan. Het heeft mij ook laten inzien hoe ik mijn eigen identiteit kan toevoegen; dus bijvoorbeeld het Fries of iets anders. Dat heb ik daar geleerd. Ik heb eigenlijk mijzelf leren kennen op de Frank Sanders Akademie.”

Friese roots als rode draad

Friesland loopt door alles heen in haar leven: in taal, in beelden, in gevoel en zelfs wanneer iets niet Fries is. “Ik neem mijn Friese roots eigenlijk altijd wel een beetje mee. Het is gewoon echt een heel groot deel van wie ik ben. Dus dat zie je ook terug. Ik probeer het ook in muziek te verwerken. Ik heb een aantal voorstellingen op school gemaakt en dan heb ik toch ook weer Friese stukjes erin. Het is heel fijn, want het is een groot deel van mijn identiteit. Dus die gooi ik er heel vaak wel in. En ook als iets niet Fries is, wie ik ben is ook het Friese land en het platteland en daar opgroeien. Als ik schrijf over de natuur, dan is dat vaak met de Friese natuur in mijn achterhoofd.”

De Frank Sanders Akademie

De opleiding gaf haar de tools om te groeien, maar misschien nog belangrijker: om zichzelf te blijven. “Het heeft mij de techniek gegeven om te zingen en te spelen, en hoe ik mezelf in dingen mee kan nemen. Ik hoef niet een product te zijn voor een ensemble. Ze hebben daar echt ook geleerd dat ik de performer ben. Je hoeft je identiteit niet weg te gooien, ook niet om ergens in te passen. Als je er niet in past, dan is het niet jouw plekje.”

100% COCO New York: glans met inhoud

Anke speelde in de musical 100% COCO New York. Het is een ervaring waar ze bij de herinnering van glinstert; juist omdat het groot is, intens is, en is gedragen door een groep die samen iets neerzet.

“Allereerst, je gaat natuurlijk een stage doen, dus dat je dan ook denkt ‘hoe is dat nou weer zo gekomen?’ Met een klein clubje maak je toch een hele voorstelling en dan leer je gewoon echt om dat met z’n allen te tillen en dat je dan een fantastisch product kan neerzetten. Het was ook heel gezellig.”

Theater wordt met een collectief gevormd. Het wordt gedragen door iedereen die meebouwt. Naast spelen houdt Anke van maken. In eigen werk zit de vrijheid om precies te zeggen wat zij wil zeggen. “Ik vind dat echt heerlijk. Het is een soort lekker eruit gooien wat je wil vertellen, en dan kan je dat precies zo maken als jij het wil.”

Wanneer Anke zichzelf omschrijft als maker, komt er één woord naar voren dat alles draagt: gevoelig. Niet als kwetsbaarheid die haar tegenhoudt, maar als brandstof. “Gevoelig, in alle zinnen van het woord. Als ik dingen voel, ook als ik blij ben, dan wordt het werk ook omgezet in pieken.”

Tegen de jongere Anke: neem de tijd