Brigitte van Hagen is een sopraan die haar stem gebruikt om meer te laten ontstaan dan muziek alleen. Ze groeide op in een kunstzinnig gezin waarin creëren heel vanzelfsprekend was. Haar vader werkt als graficus en haar moeder als keramiste. Twijfels over een toekomst in de kunst waren er dan ook nauwelijks, want thuis leerde zij dat creativiteit een manier van leven is. Muziek kreeg al vroeg een belangrijke plaats. Lange tijd leek de piano haar instrument te worden, totdat een operatie aan haar pols een andere deur opende. “Mijn pianodocent stelde toen voor om samen muziek te maken. Zij speelde piano en ik ging zingen. Vanaf dat moment maakte ik ineens enorme stappen, vooral in het begrijpen van wat je met muziek kunt vertellen.”

Daar begon haar kunstenaarschap: bij het verlangen om iets over te brengen dat zich nauwelijks in woorden laat vangen.

Waar haar stem haar naartoe bracht

Haar talent bracht haar op jonge leeftijd naar het conservatorium. Brigitte kreeg daar de ruimte om haar muzikale ontwikkeling verder vorm te geven. Op haar 21e behaalde zij haar bachelordiploma. Alles lag open, totdat een operatie aan haar keel ervoor zorgde dat zingen tijdelijk niet mogelijk was. Voor iemand die haar leven aan muziek had verbonden, voelde dat als een periode waarin de grond even onder haar voeten verdween. Via een bevriende zangeres kwam zij terecht bij de lessen van de wereldberoemde sopraan Roberta Alexander. “Ik denk dat ik heel gevoelig ben voor mensen die een enorm enthousiasme voor muziek hebben. Zij liet mij die wereld vooral zelf ontdekken. Dat is misschien wel het mooiste wat een docent kan doen.”

De lessen bij Roberta Alexander brachten haar opnieuw in contact met een nog grotere wereld aan muzikaliteit. Haar artistieke nieuwsgierigheid kreeg daardoor nieuwe verdieping. Die ontwikkeling staat nooit stil, want nog altijd blijft Brigitte zichzelf verdiepen. Tegenwoordig volgt zij lessen bij Hanneke de Wit, die haar zowel technisch als muzikaal begeleidt op haar persoonlijke ontwikkeling. Blijven leren en onderzoeken past bij de manier waarop Brigitte haar talent beleeft, vanuit de overtuiging dat iedere ontmoeting weer iets nieuws kan openen. Na haar master in Rotterdam richtte Brigitte samen met een collega Vliegwiel Producties op. De naam bleek veelzeggend. Eén beweging was genoeg om nieuwe ideeën voortdurend in gang te zetten. De eerste producties vonden al snel hun publiek en bevestigden wat zij diep van binnen al voelde. Die nieuwsgierigheid bracht haar steeds opnieuw naar plekken waar muziek andere kunstvormen ontmoette. Niet omdat zij de klassieke muziek wilde vernieuwen, maar omdat zij voelde dat kunst groter wordt wanneer disciplines elkaar de ruimte geven. “Ik ben niet per se op zoek naar een nieuwe kunstvorm. Zodra je mensen bij elkaar zet, gebeurt er iets. Dat fascineert mij. Waarom maken we op dit moment wat we maken? Wat betekent het voor ons? Hoe verhoudt het zich tot wat er in de wereld gebeurt? Dat zijn de vragen die ik interessant vind.”

De kracht van stilte

Je merkt bij Brigitte al snel dat haar liefde dieper gaat dan de klank. Het meest bijzondere moment van een concert is voor haar de stilte die erop volgt. “Een stilte geeft mij de kans om te voelen wat datgene wat ik heb gehoord met mij doet. Dat kan verdriet zijn, vreugde of verwondering, van alles. Wanneer het applaus begint, kan ik het weer loslaten, maar soms komt het later weer terug.”

Kunst hoeft niet voortdurend iets toe te voegen. Soms ontstaat betekenis juist doordat er even niets gebeurt.

De kracht van samen creëren

Voor haar bestaat kunst uit mensen die elkaar versterken. Daarom zoekt zij al jarenlang de samenwerking op met schrijvers, beeldend kunstenaars, choreografen, componisten en theatermakers. Muziek hoeft daarin niet altijd de hoofdrol te spelen. Soms mag zij juist ondersteunen, verdiepen of een ruimte een nieuwe betekenis geven. “Ik heb bijvoorbeeld gewerkt aan installaties waarbij muziek onderdeel werd van het geheel. Niet zodat mensen alleen naar de muziek luisterden, maar zodat de muziek iets toevoegde aan wat zij zagen. Dan ontstaat er een totaalervaring. Het inspireert mij om daarover na te denken.”

Die manier van kijken maakt haar veel meer dan een uitvoerend musicus. Tijdens producties denkt zij mee over dramaturgie, over de opbouw van een voorstelling en over de vraag waarom een artistieke keuze werkelijk betekenis heeft. “Ik denk niet dat het zingen het enige medium is dat een voorstelling kan dragen. Ik houd mij altijd bezig met de vraag waarom we iets doen en wat het betekent, want anders kan ik het mij niet voldoende eigen maken.”

Dat is precies wat haar onderscheidt; haar stem klinkt door in een voorstelling, net als haar manier van denken. Die liefde voor samenwerking, waar Brigitte jarenlang naar op zoek was, krijgt vorm in haar langdurige samenwerking met kunstenaar Victorine Pasman. Samen reizen zij met de installatie De Drijvende Diva langs internationale kunstfestivals, waar beeldende kunst, muziek en performance op een vanzelfsprekende manier samenkomen. Van 14 tot en met 23 augustus is de installatie te beleven tijdens een nieuwe tournee in het Chinese Wuzhen. Het laat opnieuw zien hoe Brigitte haar stem inzet binnen concertzalen, en ook op plekken waar verschillende kunstvormen elkaar versterken.

Elkaar werkelijk zien

Ontmoetingen kunnen de manier waarop je naar jezelf kijkt voorgoed veranderen. Voor Brigitte werd zo'n moment werkelijkheid toen zij choreograaf en stage director Peter Leung leerde kennen. Samen geven zij inmiddels vorm aan House of Makers, een plek waar kunstenaars elkaar ontmoeten, inspireren en gezamenlijk nieuwe producties ontwikkelen. Belangrijker dan de samenwerking zelf bleek de erkenning die daaruit voortkwam. “Peter benoemt wat hij in de ander ziet. Door hem voelde ik mij echt gewaardeerd als kunstenaar, als zangeres en als maker. Wij weten van elkaar wat we kunnen en wat we willen kunnen. Daardoor kunnen we elkaar goed versterken. Dat voelt heel eerlijk.”

Terugkijkend op de periode waarin zingen tijdelijk onmogelijk was, legt Brigitte juist de nadruk op groei. Misschien is dat wel haar grootste kracht. Niet blijven stilstaan bij wat verdwijnt, maar nieuwsgierig blijven naar wat zich aandient. “Blijf kalm. Sta af en toe stil, maar blijf niet stilstaan. Als het ene niet lukt, blijf jezelf voeden. De positieve energie komt vanzelf weer terug wanneer je opnieuw op de goede weg uitkomt.”

Dat is waarom Brigitte zoveel meer is dan een sopraan. Zij laat zien dat kunst begint bij de bereidheid om werkelijk te luisteren: naar elkaar, naar de wereld en naar de stilte, waarin soms meer voelbaar wordt dan woorden ooit zouden kunnen vertellen.