Een warm portret van een GZ-psycholoog die diagnostiek, behandeling en supervisie steeds terugbrengt naar dezelfde basis
Een kind dat leert kruipen, woorden begint te vormen en bijna vanzelf de wereld steeds groter maakt. Daar, bij de geboorte en ontwikkeling van haar neefje, ontstond voor Amber Denee de verwondering die haar beroepsleven richting zou geven. Ze raakte gefascineerd door alles wat kinderen van nature meekrijgen, door wat zij onderweg leren en door de omgeving die daarin meebeweegt. Die nieuwsgierigheid verdween nooit. "Mijn neefje was veel bij ons en ik vond het ontzettend boeiend om te zien hoe zijn ontwikkeling verliep. Veel gaat zo vanzelf: een kind leert praten, leert kruipen en ontdekt stap voor stap de wereld. Daar is mijn liefde voor de kinder- en jeugdpsychologie ontstaan, en vooral voor de ontwikkeling van kinderen en pubers."
Die liefde bracht haar naar de Universiteit Utrecht, waar ze in 2008 afstudeerde als kinder- en jeugdpsycholoog.
Bijna 20 jaar leren kijken
Ambers loopbaan begon als basispsycholoog bij Karakter in Zwolle en Apeldoorn. Later werkte ze bij Virenze in Utrecht. Vanaf het begin was ze actief in de specialistische geestelijke gezondheidszorg en werkte ze generalistisch. Ze ontmoette kinderen, jongeren en gezinnen met zeer uiteenlopende hulpvragen, waaronder ADHD, autismespectrumstoornissen, stemmings- en angstklachten, trauma en beginnende persoonlijkheidsproblematiek. Iedere hulpvraag vroeg om kennis, maar net zo goed om het vermogen de mens achter de klachten te blijven zien. Bijna 20 jaar in de geestelijke gezondheidszorg vormde niet alleen de professional, maar ook de persoon achter het vak. Opleidingen, supervisies en ontmoetingen met cliënten houden voortdurend een spiegel voor. Ervaring maakt het werk niet eenvoudiger, maar biedt met de jaren wel meer ruimte om onzekerheid te verdragen, patronen te herkennen en op het eigen oordeel te vertrouwen. "Je werkt in dit vak ook met jezelf als persoon," vertelt Amber. "Ons beroep vraagt dat we ons blijven scholen, waardoor je veel aan zelfontwikkeling doet en jezelf steeds beter leert kennen. Mijn kennis en ervaring hebben mij veel gegeven. Ik heb geleerd van opleidingen en supervisors, van ervaren collega's en zeker ook van cliënten en gezinnen zelf."
Cliënten laten een behandelaar toe in delen van hun leven die pijnlijk, verwarrend of nog moeilijk onder woorden te brengen zijn. Hun bereidheid om iets van zichzelf te laten zien, maakt samenwerking mogelijk en vraagt van de professional grote zorgvuldigheid.
Diagnostiek als een vorm van aandacht
Diagnostiek staat bij Amber centraal. Al tijdens haar stage deed ze ruime ervaring op met intakes, intelligentieonderzoek, neuropsychologisch onderzoek en sociaal-emotioneel onderzoek. Tegenwoordig werkt ze als GZ-psycholoog bij MetMaya in Amersfoort, waar ze zowel behandelingen als diagnostiek verzorgt. Een vriendin van haar startte recent het Diagnostiek Atelier voor aanvullende diagnostiek binnen de basis-ggz, en Amber is daar gaan werken. Ook het geven van onderwijs maakt deel uit van haar werk, de ene periode wat intensiever dan de andere. "Met goede diagnostiek en een zorgvuldig opgebouwd beeld heb je een sterk startpunt voor de behandeling. Je kunt samen overeenstemming bereiken over wat er speelt en welke route passend is. Goede diagnostiek kan er bovendien voor zorgen dat iemand zich gezien en gehoord voelt. Voor mij vormt dat een belangrijke basis om een behandeling goed vorm te geven."
Diagnostiek kost tijd, geld en energie, ook voor de cliënt. De hulpvraag, draagkracht en situatie van degene die hulp zoekt, zijn daarbij leidend. Bij een acute crisis ligt de eerste prioriteit vanzelfsprekend elders. Zorgvuldigheid betekent daarom ook durven afzien van onderdelen die op dat moment weinig toevoegen. Tegelijkertijd staat uitgebreide diagnostiek onder druk. In een zorgstelsel waarin sneller, korter en goedkoper terugkerende sleutelwoorden zijn, dreigt het onderzoekende werk een ondergeschoven onderdeel te worden. Behandelen zonder voldoende beeldvorming lijkt op papier efficiënt, terwijl de gekozen route later onvoldoende passend kan blijken. Amber vraagt zich daarom af of tijdwinst aan het begin niet regelmatig leidt tot een terugkeer naar de tekentafel.
De mens als vertrekpunt
In haar behandelingen gebruikt Amber onder meer cognitieve gedragstherapie, schematherapie, acceptance and commitment therapy en EMDR. Ze werkt eclectisch: verschillende behandelvormen worden bewust ingezet op basis van wat iemand nodig heeft. De brede problematiek die zij door de jaren heen ontmoette, leerde haar dat een mensenleven zich zelden keurig binnen de grenzen van één protocol laat vangen. "We lopen vaak tegen problematiek aan die niet precies binnen één protocol of behandelvorm past. Aan het begin van je loopbaan houd je je sterker aan zo'n protocol vast. Wanneer je meer ervaring hebt en de werkwijzen goed kent, kun je beter op maat kijken naar wat iemand op dat moment nodig heeft. Samenwerking en overeenstemming over wat er speelt geven dan een mooie basis om verder te gaan."
Ambers visie op verandering is hoopvol. Mensen kunnen veel leren en zich ontwikkelen, al vraagt verandering tijd en is niet alles maakbaar. Zeker bij jongeren waakt ze ervoor dat behandeling een opdracht wordt om zo snel mogelijk een volmaakte versie van zichzelf te worden. Een 16-jarige hoeft niet alles al te kunnen wat veel volwassenen nog dagelijks moeilijk vinden. "Jongeren zijn nog volop in ontwikkeling. Soms vragen we iemand van 16 of 17 vaardigheden te leren die veel volwassenen evenmin volledig beheersen. Een behandeling kan nu iets waardevols opleveren en later een basis blijken waarop iemand verder bouwt. Niet alles hoeft meteen veranderd of opgelost te worden, want je mag ook zeggen: je bent goed zoals je bent."
Die mildheid helpt onderscheid te maken tussen wat iemand belemmert en wat bij diens karakter of levensfase hoort. Zorg wordt zo geen poging om alle scherpe randjes van een mens af te vijlen. Ze wordt een proces waarin iemand meer vrijheid krijgt om met de eigenheid te leven.
Aansluiten zonder alles te hoeven weten
Amber werkt momenteel veel met jongeren. Ze herinnert zich hoe het was om zelf 16 of 17 te zijn: hoe groot de afstand naar een wekelijkse afspraak kan voelen, hoe weinig zin iemand soms heeft en hoeveel verschil steun vanuit de omgeving maakt. Sinds ze 40 is, merkt ze dat de leeftijdsafstand iets zichtbaarder wordt. Ze probeert bij te blijven zonder zich een taal of houding aan te meten die niet de hare is. Haar gezin vormt het warme middelpunt van haar dagelijks leven. "Sinds ik moeder ben, kijk ik anders naar ouders en naar de adviezen die we geven. Ik denk thuis ook weleens: lukt mij dit zelf eigenlijk altijd zo goed? Gesprekken kunnen dichterbij komen, doordat je de zorgen die ouders beschrijven gemakkelijker betrekt op je eigen kind. Het moederschap heeft mij kwetsbaarder gemaakt en laat mij mijn werk op een andere manier ervaren."
Het beginpunt van supervisie
Amber zet zich sinds 5 a 6 jaar ook in voor de ontwikkeling van collega's. Ze gaf stagebegeleiding, werkbegeleiding en diagnostieksupervisie binnen de GZ-opleiding. Ook is ze een periode lid geweest van de werkgroep NIP Het Jonge Kind. Professionals kunnen bij haar terecht voor supervisie in het kader van hun SKJ-(her)registratie en de GZ-opleiding Kind en Jeugd, zowel op het gebied van diagnostiek, waaronder testdiagnostiek, als behandeling. Binnen Oktober Supervisie staat één woord centraal: samen. Amber ziet een supervisant niet als iemand die kennis ontvangt en vervolgens een opdracht uitvoert. Veel jonge professionals kunnen al meer dan zij zichzelf toestaan te geloven. Groei ontstaat wanneer zij hun waarnemingen serieus nemen, hun gevoel onderzoeken. "Ik wil niet de supervisor zijn die zegt hoe het moet, waarna de ander het alleen nog uitvoert. We zijn echt samen aan het puzzelen. Ik kan directe vragen stellen en onderzoeken wat een situatie bij jou oproept, zodat je niet alleen een kunstje leert. Zelfs wanneer ik een voorstel doe, vind ik het belangrijk om na te gaan hoe dat voor jou zou zijn."
Samen staat voor haar gelijk aan in verbinding zijn. Dat uitgangspunt loopt door haar werk en haar privéleven. Cliënten en supervisanten houden ook Amber een spiegel voor en laten haar opnieuw nadenken over haar eigen aannames. Dat kan inspirerend én confronterend zijn. Na bijna 20 jaar heeft Amber meerdere bezuinigingsrondes en stelselveranderingen meegemaakt. Administratieve lasten, wachtlijsten en financiële grenzen staan geregeld op gespannen voet met de tijd die professionals aan goede zorg willen besteden. Amber maakt haar eigen bijdrage niet groter dan die is. Niet ieder traject eindigt met een helder succesverhaal. Soms volgt een overdracht, soms is 'goed genoeg' het maximaal haalbare. Een inzicht of ervaring kan desondanks jaren later opnieuw betekenis krijgen. "Ik hoop dat iemand iets uit een behandeling meeneemt waarop diegene later kan terugvallen. Misschien denkt iemand jaren daarna niet specifiek aan mij, maar wel aan iets wat we toen hebben onderzocht of geoefend. Niet ieder traject wordt volledig afgerond en soms sluit je af op een punt dat goed genoeg is. Iets duurzaams meegeven is voor mij uiteindelijk de belangrijkste impact."
Haar ervaring laat haar ook nadenken over preventie. Wat zou er veranderen wanneer scholen structureel aandacht zouden besteden aan emotieregulatie en inzichten uit acceptance and commitment therapy? Jongeren zouden eerder taal en basisvaardigheden kunnen ontwikkelen voor moeilijke gevoelens en tegenslag. De ervaren GZ-psycholoog kijkt nog altijd met dezelfde verwondering waarmee het begon. In haar komen de zorgvuldigheid van de diagnosticus, de flexibiliteit van de behandelaar, de mildheid van de moeder en de open houding van de supervisor samen. Amber wil begrijpen hoe de verschillende delen samen een menselijk geheel vormen. De waarde daarvan leeft voort in een mildere jongere, in ouders die zich begrepen voelen en in een supervisant die durft te vertrouwen op een zorgvuldig onderzocht gevoel. Die beweging ontstaat niet vanuit een opgelegd antwoord, maar vanuit verbinding. "Je hoopt dat je samen met je team iets positiefs hebt kunnen betekenen in iemands leven. Voor mij gaat het erom dat ik een stukje heb mogen meelopen en dat iemand daarmee zelf verder kan. Samen onderzoeken en in verbinding blijven is de basis."
Een prachtige en cruciale basis. Amber heeft haar waarde daarop op een prachtige manier verder vormgegeven tot iets wat van betekenis is voor iedereen met wie zij werkt en voor wie zij zich inzet.
Reactie plaatsen
Reacties