Een camera in haar handen kan voor Janneke van den Heuvel het begin zijn van een nieuwe betekenis. Achter de camera staat een vrouw bij wie fantasie veel verder reikt dan haar beroep. Creativiteit zit verweven in de manier waarop Janneke naar mensen kijkt, in haar liefde voor kunst en muziek, in haar nieuwsgierigheid naar verhalen en in haar overtuiging dat een leven geen vaststaand plaatje hoeft te volgen. Vanuit Hilversum bouwt ze met Studio Jantasie aan een omgeving waarin ondernemers hun eigenheid niet kleiner hoeven te maken. De naam vertelt eigenlijk al waar die wereld begint: Janneke en fantasie werden samen Jantasie.

De eerste wereld achter een camera

Lang voordat Jantasie ontstond, wilde Janneke ontdekken wat er mogelijk was met beeld. Rond haar vijftiende kreeg ze een camera van haar opa. Ze fotografeerde wat ze om zich heen tegenkwam: mensen, natuur en haar omgeving. Uitgedachte brandingconcepten, gekleurde achtergronden en zorgvuldig geplaatste lampen speelden toen nog geen rol. Haar nieuwsgierigheid deed dat wel. “Ik denk dat het toen vooral in het experimenteren zat en in het kijken hoe vormen en kleuren samen kunnen komen tot een mooi beeld,” vertelt Janneke. “Ik was vooral dingen aan het fotograferen die ik tegenkwam. Ik was nog helemaal niet bezig met de vraag welk kleurtje ik op de achtergrond kon zetten of welke compositie ik met lampen kon maken. Ik keek vooral: hoe werkt dit eigenlijk? Hoe werkt licht in een beeld? Het experimenteren zat er dus al wel in, net als het gebruiken van je fantasie om een beeld te maken.”

Die vrijheid om te onderzoeken kreeg een grote betekenis. Op de kunstacademie ontmoette Janneke mensen die haar lieten ervaren hoeveel mooier een omgeving kan worden wanneer verschil geen reden is om iemand in een hokje te plaatsen. Kleurrijk haar, opvallende kleding of een uitgesproken persoonlijkheid hoefden daar niet te worden uitgelegd. Eigenheid kreeg er ruimte. “Op de kunstacademie was eigenlijk iedereen heel erg anders. In de maatschappij zie ik soms dat mensen aan een bepaalde norm willen voldoen, alsof er een idee bestaat van: zo doen we het in het leven. Op de kunstacademie was er juist heel veel diversiteit. Jongens droegen rokjes en meiden verfden hun haar in alle kleuren van de regenboog. Niemand werd daar vreemd om aangekeken. Je werd aangemoedigd om te doen wat je zelf leuk vond. Je mocht jezelf zijn, je mocht opvallen als je dat wilde en je mocht iets van jezelf laten zien wat uniek is.”

Waarom zou er niet meer kleur mogen zijn?

Die gedachte is Janneke blijven meenemen. Op haar website spreekt ze liefdevol over buitenbeentjes en eigenaardigheden. De kleurrijke wereld van Jantasie staat daarmee dicht bij haar persoonlijke overtuigingen. Wanneer Janneke om zich heen kijkt, vraagt ze zich geregeld af waarom vertrouwde patronen zo vanzelfsprekend zijn geworden. “We zijn erg ingesteld op vaste dingen die mensen doen. Als je bijvoorbeeld in een tiny house in de natuur gaat wonen, wordt dat al best snel als gewaagd gezien. We zijn gedurfde keuzes gewoon minder gewend. Het mag allemaal, alleen het hoeft niet.”

Ook haar christelijke achtergrond speelt een rol in de manier waarop ze naar verschillen kijkt. Janneke groeide op in een christelijke omgeving en gelooft nog steeds. Tegelijkertijd ontwikkelde ze haar eigen kijk op verwachtingen die rondom een levensloop kunnen ontstaan. “Ik ben best wel in een christelijk wereldje opgegroeid. Daar werd een bepaald leven van je verwacht: je gaat trouwen en je gaat kinderen krijgen. Dat voelde een beetje uitgestippeld. Ik ben nog steeds christelijk en ik geloof nog steeds, alleen denk ik vanuit mijn geloof ook: we zijn allemaal verschillend gemaakt. Er zit misschien ook een rebels gevoel in mij dat uit het standaardplaatje wil breken. Ik heb altijd gevoeld dat ik anders wilde zijn. Misschien willen we dat allemaal wel, terwijl het tegelijkertijd veilig kan voelen om vast te houden aan wat anderen doen.”

Janneke ontdekte gaandeweg hoeveel ruimte creativiteit in haar leven nodig heeft. Een periode in loondienst paste minder goed bij de vrijheid waarnaar ze verlangde. Werken binnen een structuur waarin een ander bepaalde wat er moest gebeuren, gaf haar creatieve kant onvoldoende bewegingsruimte. Ze moest opnieuw zoeken naar plekken waar ze haar ideeën en verbeelding kwijt kon. “Ik moest mijn creativiteit op andere manieren gaan zoeken en mezelf afvragen waar ik die nog wel in kwijt kon. Eigenlijk werd ik steeds minder mezelf. Ik voelde me een verdrietigere versie van mezelf, een beetje alsof je onder een steen gaat leven. Creativiteit is voor mij bijna iets wat je nodig hebt om te kunnen leven. Als die ruimte er niet is, voelt het alsof je niet kunt ademen.”

De wens om een andere richting te kiezen bestond al eerder. Tijdens haar middelbareschooltijd zag Janneke studierichtingen voor vakgebieden als biologie, techniek en natuurwetenschappen, terwijl een route richting creativiteit of ondernemerschap veel minder zichtbaar was. Zelfs tijdens haar kunstopleiding lag de nadruk vooral op het maken zelf en veel minder op de vraag hoe iemand vervolgens een eigen onderneming kon opbouwen. Dat moest Janneke gaandeweg zelf ontdekken. Het ondernemerschap dwong haar tegelijkertijd om dichter bij zichzelf te komen. Wanneer niemand anders de richting bepaalt, ontstaat immers een andere vraag: waar wil je zelf naartoe? “Ik denk dat mijn droom sterker is geworden door echt op mijn eigen benen te leren staan. Het ondernemerschap heeft daar heel erg bij geholpen. Je staat voor jezelf en moet dan nadenken: wat wil ik gaan doen? Waar zit mijn passie? Hoe kan ik mensen helpen? Voor mij gaat het uiteindelijk ook over zelf je droom achternagaan.”

Het idee van Jantasie

Janneke ziet hoe gemakkelijk volwassenen het spelen onderweg kwijtraken. Waar jonge kinderen nog mogen bouwen, tekenen, verzinnen en vrij bewegen, wordt hun wereld later steeds meer ingericht rond tafels, boeken, instructies en vaste antwoorden. Janneke vindt het waardevol wanneer creativiteit daarnaast haar eigen plek behoudt. Haar man Pim geeft muziekles op scholen, waardoor ze ook van dichtbij ziet hoe belangrijk ruimte voor kunst en muziek kan zijn. Voor Janneke betekent fantaseren spelen met gedachten: dagdromen, creëren en durven onderzoeken wat er buiten bekende lijnen ligt. “Fantasie is echt de basis van mijn werk. Ik vind dat we onze fantasie meer mogen gebruiken en meer mogen spelen, want dat zijn we als volwassenen voor een deel verleerd. In groep één en twee mag alles nog lekker vrij zijn en zijn er allerlei hoeken waarin kinderen kunnen spelen. Later gaan we steeds meer aan tafeltjes zitten en luisteren we naar iemand die ons iets leert. Ik geloof dat fantasie eigenlijk spelen met je gedachten is: dagdromen, dingen maken en buiten de lijntjes durven denken. Dat gevoel wil ik ook weer in een fotoshoot brengen.”

Die gedachte is terug te vinden in vrijwel alles wat Studio Jantasie naar buiten brengt. Janneke noemt haar aanpak kleurrijk, gedurfd en inspirerend en gebruikt Droom Groots als motto. Een shoot begint daarom niet op het moment dat ze haar camera pakt. Ze wil eerst weten wie er tegenover haar staat. Een vragenlijst, gesprekken, een brainstorm, een persoonlijk concept en een moodboard helpen haar om een verhaal te vertalen naar beeld. Een locatie, kleding, compositie en kleur krijgen pas betekenis wanneer ze aansluiten bij de persoon die zichtbaar wil worden.

Eerst de mens, daarna het beeld

Daarmee raakt haar fotografie aan iets wat Janneke minstens zo interessant vindt als een technisch perfecte foto: iemand leren kennen. Ze stelt vragen, luistert en probeert te ontdekken waar enthousiasme ontstaat. Dat proces vraagt ook vertrouwen. Iemand die zichzelf werkelijk laat zien, geeft immers meer prijs dan alleen een glimlach voor een camera. “Als iemand foto's wil voor bijvoorbeeld een nieuwe website, duik ik echt in die persoon. Ik stel vragen en leer iemand daardoor kennen. Er ontstaat meer openheid en dan kun je samen veel verder meegaan in die fantasie. Mensen durven zich meer bloot te geven. Iedereen heeft een andere soort fantasie, alleen durven we die niet altijd open te stellen. Iemand kan binnenkomen met het idee dat er gewoon een paar nieuwe foto's nodig zijn, terwijl het voor mij veel verder gaat. Jij bent anders dan iemand anders, dus we gaan ook niet zomaar dezelfde foto's maken. Het verhaal van die persoon is ontzettend belangrijk voor wat we uiteindelijk creëren.”

Dat sluit aan bij de manier waarop Janneke graag werkt met mensen die zichzelf als buitenbeentje herkennen. Ze kijkt met plezier naar kenmerken die iemand onderscheidend maken en ziet geen reden om die glad te strijken tot een algemeen ideaalbeeld. Voor haar zit schoonheid veel dichter bij het moment waarop iemand durft te zeggen: dit hoort bij mij. Een fotoshoot kan spannend zijn en mensen kunnen zichzelf kleiner inschatten dan Janneke hen ziet. Daar krijgt haar motto Droom Groots een diepere betekenis. Het is voor haar geen aansporing om groter te lijken dan je bent. Het gaat om de ruimte voelen om volledig te mogen staan voor wie je al bent. “Vaak zie ik kracht. Veel mensen die binnenkomen voor een fotoshoot vinden dat best spannend en denken kleiner over zichzelf dan wat ik in hen zie. Droom Groots is mijn motto, alleen bedoel ik daarmee niet zomaar dat iedereen groot moet dromen. Het helpt om ruimte te creëren waarin je kunt voelen: zo mag ik er ook zijn. Ik zie vaak kracht, enthousiasme en het lef om te durven zijn wie iemand is. Die onzekerheid wil ik dan wegnemen. We gaan ervoor.”

De wereld waarin Janneke vandaag anderen uitnodigt, begon officieel op 1 december 2015. Ze studeerde destijds aan de kunstacademie in Groningen en werd opgeleid binnen het ontwerpvak. Fotografie trok ondertussen steeds sterker haar aandacht. Ze fotografeerde mensen van haar studentenvereniging en ontdekte hoeveel plezier ze daarin vond. Iemand stelde uiteindelijk een eenvoudige vraag: waarom sta je eigenlijk nog niet ingeschreven bij de Kamer van Koophandel? Het officiële karakter daarvan vond ze aanvankelijk spannend. Toch schreef ze zich in. Jantasie groeide mee met Janneke. “Ik was nog student toen ik begon. Tijdens mijn opleiding merkte ik al dat ik vakken als fotografie heel erg leuk vond en ik was mensen van de studentenvereniging aan het fotograferen. Op een gegeven moment zei iemand tegen mij: waarom ben jij eigenlijk nog niet ingeschreven bij de Kamer van Koophandel? Dat klonk voor mij meteen heel officieel. Uiteindelijk dacht ik: laat ik het gewoon doen. Ik heb me ingeschreven en vanaf daar is het hele proces langzaam gaan groeien.”

Meer dan tien jaar later is die stap uitgegroeid tot een herkenbare creatieve wereld. Haar portfolio bestaat uit persoonlijke brandingfotografie waarin kleur, concept en persoonlijkheid nadrukkelijk aanwezig zijn. Op haar website nodigt ze ondernemers uit om geen kopie van een ander te worden, hun eigenaardigheden te omarmen en beelden te maken die werkelijk bij hun verhaal passen. Reacties van klanten sluiten daar opvallend vaak op aan: ze noemen haar ideeën, enthousiasme en het gevoel zichzelf in de beelden terug te herkennen. Voor Janneke zit de waarde daarvan ook in wat er ná een shoot gebeurt. Ze ziet mensen hun foto's delen, zichtbaarder worden en met meer vertrouwen voor hun eigen werk gaan staan. “Als mensen hun foto's delen, zie ik dat ze er echt staan. Die beelden kunnen hun zelfvertrouwen geven en soms durven ze daardoor ook meer. Dat vind ik heel mooi om te zien. Ze hebben die foto's en voelen: ik mag hier staan.”

Daar komt veel samen van het meisje dat ooit met de camera van haar opa begon te experimenteren. Ze keek, probeerde, speelde en ontdekte. Dat vermogen heeft ze onderweg moeten beschermen, terugvinden en uiteindelijk tot het hart van haar onderneming gemaakt. Inmiddels woont ze met Pim en hun twee konijnen in Hilversum, droomt ze voor later van een strandhuis of boerderij met veel dieren en kan ze nog altijd enthousiast worden van muziek, kunst, dans, zang en kleurrijke mensen. Zelfs haar liefde voor het Songfestival past moeiteloos in dat beeld: verschillende culturen, uitgesproken outfits en mensen die iets durven neerzetten wat afwijkt van het alledaagse. Haar jongere zelf zou Janneke inmiddels vooral willen meegeven dat twijfel niet altijd hoeft te bepalen wanneer een droom mag beginnen. Ze weet inmiddels ook dat haar eigen weg tijd nodig had om te ontstaan. “Ik zou tegen de jonge Janneke zeggen: verander niets aan wat je hebt gedaan, alleen durf eerder die stap te zetten. Ga ervoor. In de praktijk is dat natuurlijk spannend en ik heb soms gedacht dat ik te lang heb getwijfeld of dingen niet heb gedurfd. Ook al lijkt het misschien alsof ik altijd voor mijn dromen ga, ik ben iemand die keuzes heel erg afweegt en ze spannend kan vinden. Ik zou tegen haar zeggen: durf die stap te maken. Good for you, ik ben trots op je. Je denkt soms dat het sneller had moeten gaan, maar daar zit ook een levensproces in.”

Fantasie laat zich tenslotte moeilijk in een voorgeschreven route vangen. Ze ontstaat wanneer iemand ruimte krijgt om te kijken wat er nog meer mogelijk is. Janneke van den Heuvel heeft van die ruimte haar creatieve thuis gemaakt. Vervolgens zet ze de deur open, zodat anderen daar eveneens hun eigen kleuren kunnen ontdekken.